นกเชียงใหม่

นกกระปูดใหญ่

Greater Coucal · Centropus sinensis

nok kra-puut yai · 48 cm

ฟังเสียง

เสียงทุ้มกลวง ปูด ปูด ปูด หกถึงยี่สิบครั้ง บ่อยครั้งร้องโต้กันเป็นคู่

รู้ไหม

เป็นนกวงศ์คัคคูที่เลี้ยงลูกเอง ทำรังหญ้าทรงโดมในพุ่มไม้ทึบ เดินหากินหอยทาก จิ้งจก และตั๊กแตนตามพงหญ้า

เรื่องเล่า

ชาวบ้านฟังเสียงมันบอกเวลา นกกระปูดร้องตอนฟ้าสาง และอีกทีตอนพลบค่ำ นาฬิกานกกระปูดในหน้านี้ก็ร้องตามเวลาเดียวกัน

ลองไปฟังที่

อ่างแก้ว มช. · สวนบวกหาด · ห้วยตึงเฒ่า

ภาพถ่าย

Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Alasdair Forbes · CC BY 3.0

นกกาเหว่า

Asian Koel · Eudynamys scolopaceus

nok ka-wao · 43 cm

ฟังเสียง

เสียง กา-เหว่า กา-เหว่า ไต่สูงขึ้นและเร็วขึ้นเรื่อยๆ ดังที่สุดหน้าร้อน มักร้องก่อนฟ้าสางและคืนเดือนหงาย

รู้ไหม

ตัวผู้ดำเหลือบ ตาแดง ตัวเมียสีน้ำตาลลายจุดขาว แม่นกแอบไข่ไว้ในรังกา ให้กาฟักและเลี้ยงลูกแทน

เรื่องเล่า

เพลงกล่อมเด็กขึ้นต้นว่า “กาเหว่าเอย ไข่ให้แม่กาฟัก” แม่กาเลี้ยงลูกนกเหมือนลูกตัวเอง จนวันหนึ่งลูกนกบินจากไป

ลองไปฟังที่

สวนบวกหาด · อ่างแก้ว มช. · ประตูท่าแพ คูเมือง

ภาพถ่าย

Jason Thompson · CC BY 2.0

เสียง โดย Sharadapte · CC BY-SA 4.0

นกกางเขนบ้าน

Oriental Magpie-Robin · Copsychus saularis

nok kang-khen baan · 20 cm

ฟังเสียง

เสียงผิวหวาน เปลี่ยนทำนองไปเรื่อยๆ จากหลังคาหรือสายไฟ มักเป็นนกตัวแรกที่ร้องก่อนฟ้าสาง และเลียนเสียงนกอื่นได้

รู้ไหม

ตัวผู้หวงอาณาเขตทั้งปี ชอบกระดกหางขึ้นลง เป็นนกประจำชาติบังกลาเทศ ที่นั่นเรียกว่า โดเอล

ลองไปฟังที่

ประตูท่าแพ คูเมือง · สวนบวกหาด

ภาพถ่าย

Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Vinay bhat · CC BY-SA 4.0

นกปรอดหัวโขนเคราแดง

Red-whiskered Bulbul · Pycnonotus jocosus

nok prot hua-khon khrao daeng · 20 cm

ฟังเสียง

ร้องเป็นวลีสั้นๆ สดใส เด้งๆ ทั้งวันจากพุ่มไม้

รู้ไหม

ชื่อ “หัวโขน” มาจากหงอนแหลมสูง เหมือนหัวโขนของนักแสดงโขน

เรื่องเล่า

ทางภาคใต้เรียกว่า นกกรงหัวจุก มีการแข่งเสียงร้อง แขวนกรงเรียงกันบนเสา ตัดสินที่เสียงและความอึด นกป่าเป็นสัตว์คุ้มครอง นกแข่งต้องเพาะพันธุ์โดยได้รับอนุญาต

ลองไปฟังที่

อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย · สวนบวกหาด · สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์

ภาพถ่าย

Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Sharadapte · CC BY-SA 4.0

นกปรอดหน้านวล

Streak-eared Bulbul · Pycnonotus conradi

nok prot naa nuan · 20 cm

ฟังเสียง

เสียงแหลมสั้น วิด วิด และเสียงจ้อกแจ้กแหบๆ ได้ยินทั่วเมือง

รู้ไหม

สีน้ำตาลเรียบๆ มีขีดสีจางที่ข้างหู เป็นนกที่พบบ่อยที่สุดชนิดหนึ่งในสวนบ้านเชียงใหม่ ปี 2016 การศึกษาดีเอ็นเอแยกมันออกจากแฝดหน้าเหมือนฝั่งพม่า คือนกปรอดอิรวดี

ลองไปฟังที่

ประตูท่าแพ คูเมือง · สวนบวกหาด · อ่างแก้ว มช.

ภาพถ่าย

JJ Harrison (https://www.jjharrison.com.au/) · CC BY-SA 3.0

นกเอี้ยงสาริกา

Common Myna · Acridotheres tristis

nok iang sa-ri-ka · 25 cm

ฟังเสียง

เสียงกลั้วคอ เสียงคลิก และผิวปาก คู่นกผงกหัว พองขน คุยกันไปมา

รู้ไหม

จับคู่อยู่ด้วยกันนาน มักตลอดชีวิต เดินแทนการกระโดด เมื่อถูกพาไปต่างแดนกลายเป็นสัตว์รุกรานที่ร้ายที่สุดชนิดหนึ่งของโลก แต่ที่นี่คือบ้านของมัน

เรื่องเล่า

สาริกาคือนกพูดเก่งในวรรณคดีไทย เครื่องรางสาริกาพกไว้ให้ปากหวาน ใครฟังก็เมตตา

ลองไปฟังที่

ประตูท่าแพ คูเมือง · ตลาดวโรรส

ภาพถ่าย

Hobbyfotowiki · CC0

เสียง โดย L. Shyamal · CC BY-SA 2.5

นกตีทอง

Coppersmith Barbet · Psilopogon haemacephalus

nok tii thong · 16 cm

ฟังเสียง

ต๊ก… ต๊ก… ต๊ก… ไม่หยุด เหมือนช่างตีทอง มันหันหัวไปมาทุกครั้งที่ร้อง เสียงจึงเหมือนมาจากทุกทิศ

รู้ไหม

“ตีทอง” มาจากเสียงเหมือนตีทอง มันเจาะโพรงทำรังในกิ่งไม้ผุ กินลูกไทรเป็นหลัก

ลองไปฟังที่

อ่างแก้ว มช. · สวนบวกหาด

ภาพถ่าย

Tisha Mukherjee · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Sudipto Roy · CC BY-SA 3.0

นกโพระดกธรรมดา

Lineated Barbet · Psilopogon lineatus

nok pho-ra-dok tham-ma-da · 28 cm

ฟังเสียง

เสียงดังกังวาน โพ-โพ้ โต-ตุก ร้องซ้ำจากยอดต้นไทร เป็นเสียงที่ดังที่สุดอย่างหนึ่งของหน้าร้อน

รู้ไหม

นกโพระดกตัวใหญ่ ปากหนาสีเหลือง หัวสีน้ำตาลลายขีด กลืนลูกไทรทั้งลูก แล้วช่วยกระจายเมล็ด

ลองไปฟังที่

อ่างแก้ว มช. · อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย

ภาพถ่าย

Mildeep · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Sudipto Roy · CC BY-SA 3.0

นกแซงแซวหางปลา

Black Drongo · Dicrurus macrocercus

nok saeng-saeo haang plaa · 28 cm

ฟังเสียง

เสียงแหบ ติ-ติ๋ว และเสียงดุ เลียนเสียงนกอื่นเก่ง

รู้ไหม

ใจกล้า ไล่ทั้งกาและเหยี่ยวออกจากรัง นกเล็กๆ จึงชอบมาทำรังใกล้ๆ ชอบเกาะหลังควาย และบินตามไฟไหม้หญ้าเพื่อจับแมลงที่บินหนี

ลองไปฟังที่

ห้วยตึงเฒ่า · อ่างเก็บน้ำแม่กวง

ภาพถ่าย

T. R. Shankar Raman · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Gypsypkd · Public domain

นกเขาใหญ่

Spotted Dove · Spilopelia chinensis

nok khao yai · 30 cm

ฟังเสียง

เสียงนุ่ม ครู-ครู-ครูว โน้ตสุดท้ายต่ำลง

รู้ไหม

พ่อแม่ทั้งคู่ป้อนลูกด้วย “นมพิราบ” ของเหลวที่สร้างในกระเพาะพักอาหาร นกเขาและนกพิราบเป็นนกไม่กี่ชนิดที่สร้างนมได้

เรื่องเล่า

ทางภาคใต้มีการแข่งเสียงนกเขาชวา แขวนกรงไว้บนเสาสูง

ลองไปฟังที่

ประตูท่าแพ คูเมือง · ห้วยตึงเฒ่า · อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย

ภาพถ่าย

Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Sharadapte · CC BY-SA 4.0

นกกินปลีอกเหลือง

Olive-backed Sunbird · Cinnyris jugularis

nok kin-plii ok lueang · 11 cm

ฟังเสียง

เสียงเล็กแหลม จิ๊บ จิ๊บ และเสียงรัวเร็ว

รู้ไหม

ชื่อ “กินปลี” มาจากการดูดน้ำหวานจากปลีกล้วย ทำรังรูปถุงห้อยจากชายคาหรือสายไฟ เย็บด้วยใยแมงมุม

ลองไปฟังที่

สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ · สวนบวกหาด

ภาพถ่าย

JJ Harrison (https://www.jjharrison.com.au/) · CC BY-SA 3.0

นกกระเต็นอกขาว

White-throated Kingfisher · Halcyon smyrnensis

nok kra-ten ok khao · 28 cm

ฟังเสียง

เสียงรัวดังเหมือนหัวเราะ กิลิลิลิ มักร้องตอนบิน

รู้ไหม

หากินไกลน้ำก็ได้ จับจิ้งจก กบ แมลงตัวใหญ่ แม้แต่งูตัวเล็ก สีฟ้าไม่ใช่สีย้อม แต่เกิดจากโครงสร้างขนที่สะท้อนแสงสีฟ้า

ลองไปฟังที่

อ่างแก้ว มช. · ประตูท่าแพ คูเมือง · ห้วยตึงเฒ่า

ภาพถ่าย

Satdeep Gill · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Shajiarikkad · CC BY-SA 3.0

นกตบยุงหางยาว

Large-tailed Nightjar · Caprimulgus macrurus

nok top-yung haang yao · 31 cm

ฟังเสียง

ต๊อง… ต๊อง… ต๊อง… เหมือนเสียงสับไม้ ร้องหลังพลบค่ำ บางคืนร้องทั้งคืน

รู้ไหม

ชื่อ “ตบยุง” กลางวันนอนราบกับใบไม้แห้ง กลืนไปกับพื้นจนมองไม่เห็น กลางคืนอ้าปากกว้างโฉบผีเสื้อกลางคืน วางไข่บนพื้นดินโล่งๆ

ลองไปฟังที่

อ่างแก้ว มช. · อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย

ภาพถ่าย

MamunSheikh121 · CC BY-SA 4.0

นกเค้าแมว

Asian Barred Owlet · Glaucidium cuculoides

nok khao maeo · 23 cm

ฟังเสียง

เสียงรัวผุดๆ ไต่ขึ้น ดังและเร็วขึ้นเรื่อยๆ ร้องตอนกลางวันด้วย

รู้ไหม

นกเค้าตัวเล็ก ไม่มีขนหู ลายขวางทั้งตัว ล่าทั้งกลางวันและกลางคืน กินแมลงใหญ่ จิ้งจก หนู และนกเล็ก

ลองไปฟังที่

อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย · สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์

ภาพถ่าย

Tisha Mukherjee · CC BY-SA 4.0

นกกระจิบธรรมดา

Common Tailorbird · Orthotomus sutorius

nok kra-jip tham-ma-da · 12 cm

ฟังเสียง

เสียงดัง ทู-วิด ทู-วิด ซ้ำๆ ดังเกินตัว

รู้ไหม

มันเย็บรังเองได้ ใช้ปากเจาะขอบใบไม้ใหญ่ ร้อยใยแมงมุมหรือเส้นใยพืช ม้วนใบเป็นกรวย แล้วทำรังข้างใน

ลองไปฟังที่

สวนบวกหาด · ประตูท่าแพ คูเมือง

ภาพถ่าย

Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย L. Shyamal · CC0

นกกะรางหัวขวาน

Eurasian Hoopoe · Upupa epops

nok ka-raang hua khwaan · 28 cm

ฟังเสียง

เสียงทุ้มนุ่ม ฮูป-ฮูป-ฮูป สามพยางค์ หลายภาษาตั้งชื่อนกตามเสียงนี้

รู้ไหม

หงอนพับแบนเหมือนหัวขวาน จึงชื่อ “หัวขวาน” และกางเป็นพัดเมื่อตื่นเต้น ใช้ปากยาวจิ้มดินหาหนอน

เรื่องเล่า

ในคัมภีร์อัลกุรอานและตำนานยิว นกกะรางหัวขวานเป็นผู้ส่งข่าวของกษัตริย์โซโลมอน นำข่าวราชินีแห่งชีบามาบอก ในบทกวีเปอร์เซีย “การประชุมของนก” ของอัตตาร์ มันพานกทั้งหลายออกเดินทางตามหาราชาของนก

ลองไปฟังที่

ห้วยตึงเฒ่า · อ่างแก้ว มช.

ภาพถ่าย

Luc Viatour · CC BY-SA 3.0

เสียง โดย Sharadapte · CC BY-SA 4.0

ไก่ป่า

Red Junglefowl · Gallus gallus

kai paa · 70 cm

ฟังเสียง

ขันเหมือนไก่บ้าน แต่สั้นกว่า พยางค์สุดท้ายขาดห้วน

รู้ไหม

บรรพบุรุษของไก่บ้านทั่วโลก งานศึกษาจีโนมปี 2020 ชี้ว่าไก่บ้านมาจากไก่ป่าแถบจีนตะวันตกเฉียงใต้ ภาคเหนือของไทย และพม่า

เรื่องเล่า

ตำนานเล่าว่า สมเด็จพระนเรศวรครั้งยังเป็นองค์ประกันที่หงสาวดี ทรงนำไก่ชนชนะไก่ของพระมหาอุปราชา

ลองไปฟังที่

อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย · ดอยอินทนนท์

ภาพถ่าย

dhfischer · CC BY 4.0

นกยูงไทย

Green Peafowl · Pavo muticus

nok yuung thai · 200 cm

ฟังเสียง

เสียงดังก้อง กี-วาว ตอนเช้ามืดและพลบค่ำ ได้ยินข้ามหุบเขา

รู้ไหม

ใกล้สูญพันธุ์ ไทยยังมีประชากรใหญ่เหลืออยู่ทางตะวันตก และทางเหนือแถวพะเยา ลองแตะดู แพนหางจะกาง ดวงตาบนแพนหางวางตามเกลียวมุมทอง แบบเดียวกับเมล็ดทานตะวัน

ภาพถ่าย

Crisco 1492 · CC BY-SA 4.0

นกยางกรอกพันธุ์จีน

Chinese Pond Heron · Ardeola bacchus

nok yaang krok phan jiin · 47 cm

ฟังเสียง

ปกติเงียบ ร้อง กร้า เสียงแหบเมื่อตกใจบินหนี

รู้ไหม

ยืนนิ่งบนโคลน สีน้ำตาลลายจนมองไม่เห็น พอบินจึงเห็นปีกขาวสว่าง ชุดผสมพันธุ์ (ภาพนี้) หัวเป็นสีน้ำตาลแดง หลังสีเทาเข้ม

ลองไปฟังที่

ประตูท่าแพ คูเมือง · อ่างแก้ว มช. · อ่างเก็บน้ำแม่กวง

ภาพถ่าย

JJ Harrison (https://www.jjharrison.com.au/) · CC BY-SA 3.0

นกปากห่าง

Asian Openbill · Anastomus oscitans

nok paak haang · 81 cm

ฟังเสียง

แทบไม่ร้อง คู่นกเคาะปากกันที่รัง

รู้ไหม

ช่องว่างกลางปากใช้คีบหอยโข่ง เมื่อหอยเชอรี่ระบาดในนาข้าว นกปากห่างก็เพิ่มจำนวนมาก ตอนนี้มีอาณานิคมนับหมื่นตัวทำรังในไทย

ลองไปฟังที่

ห้วยตึงเฒ่า · อ่างเก็บน้ำแม่กวง

ภาพถ่าย

Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0

นกกินปลีหางยาวเขียว

Green-tailed Sunbird · Aethopyga nipalensis

nok kin-plii haang yao khiao · 14 cm

ฟังเสียง

เสียงแหลม จิ๊บ และเสียงรัวเร็วในดงกุหลาบพันปี

รู้ไหม

อยู่ใกล้ยอดดอยอินทนนท์ นกบนดอยนี้เป็นชนิดย่อยของตัวเอง ชื่อ angkanensis ตามชื่อเก่าของดอย คือดอยอ่างกา และเป็นชนิดย่อยเดียวที่มีแถบอกสีแดงสด

ลองไปฟังที่

ดอยอินทนนท์

ภาพถ่าย

Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0

นกแสก

Barn Owl · Tyto javanica

nok saek · 34 cm

ฟังเสียง

ไม่ร้องฮูก แต่ส่งเสียงแหบยาว แซ่ก ในความมืด

รู้ไหม

หน้ารูปหัวใจเป็นเหมือนจานรับเสียง หูสองข้างอยู่สูงต่ำไม่เท่ากัน จึงจับหนูได้ในความมืดสนิท ครอบครัวหนึ่งกินหนูหลายพันตัวต่อปี ชาวไร่ชาวสวนจึงทำกล่องรังให้ นกแสกแถวเชียงใหม่คือนกแสกตะวันออก ภาพและเสียงในหน้านี้เป็นญาติฝั่งตะวันตก Tyto alba

เรื่องเล่า

คนไทยถือว่านกแสกเกาะบ้านเป็นลางร้าย บ้านนั้นจะทำบุญแก้เคล็ด หน้านกในภาพนี้คือเส้นโค้งหัวใจ x = 16 sin³t, y = 13 cos t − 5 cos 2t − 2 cos 3t − cos 4t

ลองไปฟังที่

ห้วยตึงเฒ่า

ภาพถ่าย

Alun Williams333 · CC BY-SA 4.0

เสียง โดย Victor C. Lewis (recordist), The British Library · CC BY 4.0

นกกระจอกบ้าน

Eurasian Tree Sparrow · Passer montanus

nok kra-jok baan · 14 cm

ฟังเสียง

เสียง จิ๊บ จิ๊บ และเสียงจ้อกแจ้กดังลั่นตอนเข้ารังยามเย็น

รู้ไหม

ในเอเชีย นกชนิดนี้คือนกกระจอกในเมือง ทำหน้าที่แบบเดียวกับนกกระจอกบ้านในยุโรป

เรื่องเล่า

ที่วัดมีนกกระจอกในกรงเล็กๆ ขายให้ปล่อยทำบุญ นกส่วนใหญ่ถูกจับมาจากธรรมชาติเพื่อการนี้

ลองไปฟังที่

ประตูท่าแพ คูเมือง · ตลาดวโรรส

ภาพถ่าย

Peter P. Othagoer · CC BY 4.0

เสียง โดย Derek Paulo · CC BY-SA 4.0