राजांचं मंडळ

मंडल हा जुना संस्कृत शब्द. अर्थ: गोल.

आपल्या गणपतीचं मंडळ, तोच शब्द. मधी पवित्र जागा, भवतीनं कडी.

आशियातले जुने राजे राज्य असंच गोल चालवायचे. येक रेघ ओढा, ती गोल फिरून उमटती.

चाणक्यानं, म्हंजी कौटिल्यानं, दोन हजार वर्सांमागं हे लिवलं.

शेजारच्या राजाचा डोळा आपल्या जमिनीवर: त्यो वैरी. त्येच्या पलीकडचा राजा: आपला दोस्त.

कुठल्या बी राज्यावर बोट ठेवा, ते मधी येतं.

राज्य म्हंजी ओट्यावरचा कंदील. जवळ लख्ख, वेशीपाशी अंधुक.

लांब गेलं की दुसऱ्या गावचा कंदील जास्त उजेड देतो.

राजे भांडायचे माणसांसाठी, जमिनीसाठी न्हाई. जमीन लय, माणसं थोडी.

काही गावं दोन उजेडांच्या मधी, दोन्ही राजांना खंडणी द्यायची. थाईत ह्येला म्हणत्यात दोन आकाशाखालचं गाव.

मोठ्या राजाभवती लहान राजे, त्येंच्याभवती आजून लहान, खाली गावच्या पाटलापर्यंत. मराठ्यांचं बी असंच: मधी पेशवा, भवती शिंदे, होळकर, गायकवाड, भोसले.

लहान मंडलावर बोट ठेवा, आत जा.

लहान राजा मोठ्याला तांदूळ, हत्ती, लढायला माणसं धाडायचा. ह्येला खंडणी.

गणपतीची वर्गणी देत्यात खुशीनं. राजाच्या मंडळात देत्यात भीतीनं.

मलय सुलतान आन् चियांग माई सयामला दर तीन वर्सांनी सोन्याचं आन् चांदीचं झाड धाडायचे.

मोठा राजा किताब धाडायचा, आन् शब्द: ह्येला हात लावला तर गाठ माज्याशी.

आता तुमची पाळी. दोन राजे, वर्साला धा टोपल्या.

उजेड माणसाचा व्हता, गादीचा न्हाई.

मोठा राजा गेला की लहान राजे इकडं तिकडं बगायचे. काही ऱ्हायले, काही गेले.

१८०० च्या सुमाराला इंग्रज आन् फ्रेंच पट्टी आन् शाई घेऊन आले.

सयामनं पटापट हद्दी आखल्या, आजून जमीन कुणी घेऊ नये म्हून.

बँकॉकनं नव्या प्रांतांना नाव दिलं मोन्थोन. तोच मंडल शब्द.

चियांग माईला सहाशे वर्सं राजे होते. शेवटचे राजे १९३९ ला गेले.

आज उत्तर थायलंडमधी प्रांत, जिल्हे, मतदान समदं हाय.

पर पाट फुटला तर म्हातारी कुणाकडं जाते? आधी गावचा पाटील, मंग कामनान, मंग शहरातलं मोठं घर. थाईत त्येला म्हणत्यात बान याई.

जुनं मंडल नव्या नकाशाखाली आजून चालू हाय. नव्या फोनवर जुना खेळ चालतो, तसं.

गावावर बोट ठेवा.